Pręgowo swoją historią sięga co najmniej do początku XIV w. Jest to jedna z najstarszych parafii na Pomorzu. Powstała najprawdopodobniej już w XIII w., ale pierwsze informacje źródłowe pochodzą dopiero z początku XIV w. Administracyjnie, parafia w Pręgowie, wchodziła w skład archidiakonatu pomorskiego, będącego częścią diecezji włocławskiej.

Zachowało się bardzo mało informacji o początkowych latach istnienia kościoła. O dalszych jego losach najwięcej można dowiedzieć się z akt wizytacji kościelnych w diecezji włocławskiej przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie.

Nie zachował się żaden akt fundacyjny kościoła ani żaden inny dokument pozwalający na podanie dokładnej daty powstania kościoła. Pierwszym znanym źródłem potwierdzającym istnienie kościoła jest rejestr dziesięciny papieskiej z lat 1325-1327. Został w nim wymieniony Iacobus de Prangow[1]. Kolejnym poświadczeniem, znanym niestety tylko z odpisów, jest to akt rozgraniczenia ziemi między Czapielskiem a Bielkowem z roku 1323. Akt ten wymienia wieś z kościołem uposażonym w ziemię[2]. Na podstawie tych informacji można przyjąć, że w 1325r. istniał już kościół, natomiast czas jego powstania jest wcześniejszy.

Różni badacze tego okresu starają się określić przybliżony czas jego erekcji. Do najbardziej śmiałych należy pogląd Stanisława Librowskiego określający założenie parafii na wiek XII. Jest to jednak termin bardzo mało prawdopodobny (biorą pod uwagę zaawansowanie chrystianizacji na Pomorzu).

Stanisław Kujot przesuwa powstanie parafii na koniec XIII w. i początek XIV w. W tym celu podpiera się kilkoma argumentami:

- z I poł. XIII pochodzą informacje o okolicznych kościołach. np: Żukowo – 1201 r., Trąbki Wielkie – 1236 r. , św. Wojciech – 1236 r. Są one oddalone od siebie, co utrudniałoby wiernym praktyki religijne. Dlatego Kujot zakłada, że pomiędzy nimi znajdowały się kościoły np. w Pręgowie.

- rejestr dziesięciny papieskiej nie został wykonany przez administracje krzyżacką, czyli na Pomorzu istniały również kościoły, które nie powstały za czasów krzyżackich, czyli czas ich powstania jest przed 1308/1309r.

- również za wcześniejszym powstaniem kościoła przemawia fakt, że Krzyżacy, którzy sami jeszcze nie zadomowili się na nowych terenach, nie zaczynaliby osadnictwa od budowy kościołów w małych miejscowościach

Kolejnym powodem do dyskusji nad czasem powstania parafii w Pręgowie jest kwestia dziesięciny.     Ze skarg biskupa włocławskiego z 1387 r. wynika, że parafia oprócz uposażenia w ziemię, posiadała również dziesięcinę. Kościołowi pęgowskiemu przysługiwała należność z wiosek Warcz, Buszkowy Dolne, Lisewo i Domachowo. Wsie Warcz i Lisewo w zapiskach historycznych poświadczone są ok. 1350 r. jako dobra rycerskie, czyli była to dziesięcina swobodna płacona przez rycerstwo. Jest to charakterystyczna forma dziesięciny dla wczesnego średniowiecza. W XIV w. zaczęła zanikać. Fakt ten pozwala przesunąć powstanie parafii do XIII w.

Święto Bożego Ciała zostało ustanowione dla całego Kościoła w 1264 r. przez papieża Urbana IV. Było ono obchodzone już znacznie wcześniej, o czym świadczy chociażby fakt udzielenia odpustów dla kościoła żukowskiego w 1247 r[3]. Kościół w Pręgowie mógł zatem powstać pod koniec XIII w., kiedy to rozprzestrzeniał się i był propagowany kult Bożego Ciała.

W początkach rozwoju archidiakonatu pomorskiego przeważała wielowioskowa struktura parafii (10-22 osady). W przypadku Pręgowa mamy do czynienia z kilkoma wioskami, więc wskazuje to na XII-XIII w.

Reasumując wszystkie powyższe argumenty możemy stwierdzić, że parafia w Pręgowie powstała w II poł. XIII w. i była fundacją książęcą.

Wraz z przejęciem władzy na Pomorzu przez Krzyżaków, kościół w Pręgowie przeszedł pod ich zwierzchnictwo. Przez prawie cały XIV w. z Pręgowa pobierał czynsz proboszcz św. Katarzyny z Gdańska[4].

W 1396 r. wieś zmieniła właściciela. Została ona przekazana sprowadzonemu ze Szwecji, zakonowi brygidek. Nie zachował się niestety żaden poświadczający to dokument. O fakcie tym świadczy jedynie brak Pręgowa wśród wsi zobowiązanych do czynszu i służby w księdze komturstwa gdańskiego z 1400 r. Wynika z tego, że około tego roku było ono w posiadaniu kościelnym. Zachował się jedynie odpis przywileju wsi z czerwca 1484 r. wystawiony przez ksienię klasztoru[5].

Autor: Lucyna Z. wszelkie prawa zastrzeżone, w celu skorzystania z materiałów wymagany kontakt z Autorką